Nghịch lý “không phải cứ tăng lương là… lương tăng”

3
Chuyên gia của ILO chỉ ra những vấn đề bất cập trong hệ thống thang, bảng lương đang áp dụng tại Việt Nam

“Mỗi lần điều chỉnh lương làm tăng chi phí của doanh nghiệp từ vài tỷ tới vài trăm tỷ đồng/năm. Tiền đó “chảy” vào Quỹ BHXH và Quỹ Công đoàn chứ không phải cho người lao động. Thậm chí, người lao động cũng bị cắt bớt một phần lương cho những quỹ đó, thành ra, không phải cứ tăng lương là lương tăng”…

Đây là thực tế được một lãnh đạo doanh nghiệp chỉ ra tại Hội thảo “Cải cách chính sách tiền lương, kinh nghiệm quốc tế và Việt Nam” do Ban chỉ đạo Trung ương về cải cách chính sách tiền lương, bảo hiểm xã hội và ưu đãi người có công phối hợp với Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam tổ chức ngày 13/12.

Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ – Trưởng Ban chỉ đạo cùng Bộ trưởng Bộ Nội vụ Lê Vĩnh Tân, Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và xã hội Đào Ngọc Dung chủ trì Hội nghị, cùng sự tham dự của nhiều nhà khoa học, chuyên gia về kinh tế, tiền.

Chuyên gia của ILO chỉ ra những vấn đề bất cập trong hệ thống thang, bảng lương đang áp dụng tại Việt Nam
Chuyên gia của ILO chỉ ra những vấn đề bất cập trong hệ thống thang, bảng lương đang áp dụng tại Việt Nam

Thiết kế lương theo hiệu quả công việc thay vì bằng cấp

Tiến sỹ Chang Hee Lee Giám đốc Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam nhận định, việc quy định hệ số lương (theo cấp nhân) trong khối nhà nước như hiện nay làm cho việc điều chỉnh, tính toán lương phức tạp, gia tăng gánh nặng cho ngân sách nhà nước, khó so sánh tương quan giữa khu vực công- tư đối với những vị trí, cấp bậc tương đương.

Ông Lee cũng chỉ ra hạn chế của việc quy định trình độ bằng cấp chuyên môn của một số vị trí việc làm có thể gây ra phân biệt trong trả lương mà không coi trọng hiệu quả công việc đồng thời khuyến nghị Việt Nam nên thiết kế chế độ lương trên hiệu quả và chất lượng công việc chứ không dựa trên bằng cấp.

Trong khi đó, ở lĩnh vực sản xuất kinh doanh, Tổng Giám đốc Vinatex Lê Tiến Trường và ông Nguyễn Hoài Nam, đại diện Hiệp hội doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP) cùng chung nhận định mức lương tối thiểu vùng trong những năm qua tăng nhanh hơn so với tăng trưởng kinh tế, tăng chỉ số giá tiêu dùng và chỉ số tăng năng suất lao động.

Bên cạnh đó, theo các chuyên gia, việc quy định độ giãn cách giữa các bậc lương từ 5- 7% là không hợp lý vì khi điều chỉnh lương tối thiểu sẽ làm tăng khối lượng chi trả lương cho toàn bộ lao động của doanh nghiệp và càng những người có bậc cao thì càng hưởng lợi nhiều hơn những người mới vào doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ gợi ý xem xét chủ trương quy định lương “mềm" như TPHCM đang áp dụng.
Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ gợi ý xem xét chủ trương quy định lương “mềm” như TPHCM đang áp dụng.

Ông Nguyễn Hoài Nam tính toán, trung bình, công nhân thuỷ sản nhận 6 triệu đồng/lao động/tháng, mỗi lần điều chỉnh lương của một doanh nghiệp làm tăng chi phí từ vài tỷ tới vài trăm tỷ đồng/năm rồi tiền đó “chảy” vào Quỹ BHXH và Quỹ Công đoàn. Đồng thời, người lao động cũng bị cắt bớt một phần lương của mình vào các Quỹ trên chứ không phải tăng lương là lương tăng.

Đại diện phía doanh nghiệp đề nghị, việc điều chỉnh lương tối thiểu vùng chỉ áp dụng cho nhóm lao động thấp nhất, bảo đảm hỗ trợ người yếu thế và giúp doanh nghiệp tăng cường thu nạp lao động, giảm bớt khó khăn cho địa phương. Còn quy định về thang, bảng lương sẽ do doanh nghiệp tự quyết định trên cơ sơ thoả thuận với công đoàn.

Ở góc độ khái quát, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, cải cách tiền lương nhằm tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội, góp phần làm trong sạch và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước và tác động trực tiếp đến đời sống của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động là vấn đề ngày càng cấp thiết.

Lương thâm niên ít tạo động lực phấn đấu, cạnh tranh

Đánh giá cao các đóng góp tại Hội thảo về việc xây dựng Đề án, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ cho rằng, lần cải cách tiền lương này sẽ tiếp nối thành tựu của các lần cải cách trước đây và Đảng, Nhà nước mong muốn phải cải cách mạnh mẽ, căn bản hơn.

Với việc cải cách tiền lương trong khối hành chính nhà nước, Trưởng Ban chỉ đạo đề nghị Tổ soạn thảo Đề án nghiên cứu hai phương thức trả lương theo chức nghiệp và theo ví trí việc làm khi coi đây là vấn đề có tính then chốt trong lựa chọn, thiết kế chính sách lương hỗ trợ hiệu quả cho phát triển kinh tế, xã hội và xây dựng nền hành chính năng động.

Theo Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ, trả lương theo chức nghiệp là việc sắp xếp vị trí vào các ngạch lương nhất định và mỗi ngạch có nhiều bậc. Cách thức này tạo ra ổn định trong hệ thống công chức để gắn bó lâu dài, làm việc suốt đời trong hệ thống hành chính, tạo ra hệ thống thang bảng lương đơn giản, thăng tiến dựa vào thâm niên và trình độ đào tạo nhưng ít tạo động lực cạnh tranh, phấn đấu theo hiệu quả và làm tăng biên chế.

Còn trả lương theo vị trị việc làm là trả lương theo thứ bậc, tính chất công việc gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, tổ chức. Cách thức này sẽ kích thích cạnh tranh, nâng cao năng suất lao động nhưng có nhược điểm là thiếu ổn định.

Kinh nghiệm của nhiều nước là áp dụng linh hoạt 2 hình thức này và đề nghị các cơ quan nghiên cứu, làm rõ cách thức áp dụng trong điều kiện của Việt Nam.

Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ đồng tình với ý kiến của các chuyên gia, cho rằng mức lương phải bảo đảm mức sống, có mối quan hệ tương xứng với khu vực doanh nghiệp, thị trường, không thấp hơn và không nên dùng hệ số để tính lương mà tính lương bằng tiền tuyệt đối. Ngoài ra, nên có hệ thống lương chung và dùng phụ cấp để ưu đãi đối tượng đặc thù.

Đề án cũng cần thiết kế phần thưởng trong quỹ lương và trao quyền cho người sử dụng lao động chi trả. Ngoài ra quy định chủ trương về lương “mềm” trên cơ sở khả năng ngân sách của từng địa phương, áp dụng thực hiện trả lương cho khối hành chính cao hơn quy định như TPHCM đang áp dụng.

Nghịch lý “không phải cứ tăng lương là… lương tăng”
5 (100%) 1 vote